Tập quán hút thuốc lào của người Việt Nam

hut thuoc lao 2

Xa xưa ở Việt Nam, phần đông phụ nữ ăn trầu, còn đàn ông, thuốc lào gắn bó với họ lúc vui, buồn thậm chí suốt cả cuộc đời. Thuốc lào được hút bằng điếu ống, điếu bát … để cho tiện dụng khi xa nhà thì hút bằng điếu cày (điếu để hút thuốc trong lúc cày bừa ở đồng ruộng nên gọi là điếu cày). Tập quán hút thuốc lào chính là “khúc dạo đầu” cho cuộc hội ngộ, tương phùng, có thể coi là nét văn hóa của tầng lớp xã hội làng quê thời phong kiến. Ở vùng nông thôn Việt Nam trước kia, hầu như nhà nào cũng có người hút thuốc lào, khi đã hút thuốc lào thì chắc chắn sẽ say, say rồi thì mê mẩn.

Theo Đào Duy Anh, cây thuốc lào có lẽ từ Lào (Ai Lao) du nhập vào Việt Nam nên mới có tên gọi như thế. Sách Vân Đài loại ngữ của Lê Quý Đôn và Đồng Khánh dư địa chí gọi cây thuốc lào là tương tư thảo (cỏ tương tư). Thời xưa, ngoài miếng trầu là đầu câu chuyện, thuốc lào cũng được đem ra để mời khách.

Một số vùng, thuốc lào đã thành thương hiệu ngon nổi tiếng, như Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, Kiến An (thuộc thành phố Hải Phòng) … miền Nam có thuốc lào Cái Sắn, Xóm Mới, Gò Vấp … ở vùng ông Tạ có nhiều tiệm thuốc lào như: Vĩnh Ký, Giang Ký, Vĩnh Phúc … được quảng cáo là êm say như á phiện

hut thuoc lao 3

Một ruộng thuốc lào tại Tiên Lãng, Hải Phòng nơi trước đây thuốc lào được tiến vua.

Hút thuốc lào: Đã là tập quán ở Việt Nam, là thói quen của mọi tầng lớp người Già trẻ, trai gái cả phụ nữ và trẻ em, khu vực nông thôn, và dân nghèo thành thị chiếm tỉ lệ người hút cao, bến tàu, bến xe … hầu hết trong cả nước. Hút cho vui, mỗi khi gặp nhau, sau lúc lao động mệt mỏi … hút cho đỡ đói, “hút thuốc lào nói chuyện thế giới”, hút cho đỡ cơn nghiền … chính vì điều đó đã nâng lên thành “Văn hoá hút thuốc lào“.

Thuốc lào chồng hút vợ say
Thằng cu châm điếu lăn quay ra nhà
Có cô hàng xóm đi qua
Hít phải hơi thuốc say ba bốn ngày
Một thằng hút bốn thằng say
Hai thằng châm điếu ngã lăn quay
Bà già vác củi loay hoay
Rít phải hơi thuốc lăn ngay xuống đồi
Ngọc hoàng thấy vậy, phán: “hay!”
Vén mây nhìn xuống cũng say thuốc lào.

Quan hệ, văn hoá thuốc lào cũng lạ, chỗ nào có điếu, có thuốc lào là tụ tập ngay, chả phân biệt quen hay lạ. Như chuyến tàu đêm, mọi người gà gật ngủ, nhưng nghe thấy tiếng rít điếu cày ro … ro … , hoặc ngửi mùi thơm khói thuốc lào là mò đến “làm một bi” hoặc xin “bắn một ngao” để bắt chuyện làm quen, hoà nhập luôn.

Công cụ hút thuốc lào gọi là điếu, có ba loại chính:

hut thuoc lao 8

Điếu bátgồm có bát điếu, thường làm bằng gốm, sứ là nơi chứa nước. Nõ điếu lắp ở phía trên và đục một lỗ ở gần đó để cắm se điếu vào khi hút. Se điếu phổ biến là bằng cần trúc nhỏ, đục rỗng ruột. Hút bằng điếu bát thì phải có se điếu, mất se điếu thì rõ khổ.

Điếu không se điếu lăn điếu lóc
Gái không chồng ngồi khóc cả đêm.

hut thuoc lao 6

Phụ nữ Việt xưa hút điếu bát trong ảnh của Tonkin 

Bát điếu thường được làm những hoa văn hay hình vẽ cho có tính mỹ thuật, se điếu cầu kỳ thì cũng có thể chạm, khắc. Bát điếu được đặt trong một vật có hình như cái chậu nhỏ, có khi chỉ là một cái bát sắt to nhưng cũng có khi được làm bằng sơn mài rất đẹp, nó có tác dụng chứa xái (tro của thuốc lào khi hút xong) và nước từ bát điếu có thể tràn ra ngoài để giữ vệ sinh. Điếu bát không thuận lợi khi mang xách nên thường dùng để hút ở nhà.

hut thuoc lao

Điếu cày: thân điếu hình ống, hay được làm bằng tre, nứa, ngoài ra còn làm bằng kim loại nhẹ; dài khoảng 40 – 60 cm. Một đầu của thân điếu phải kín (nếu làm bằng tre thì lợi dụng luôn mắt tre) để thân điếu có thể chứa nước, đầu kia hở dùng để hút.

Vị trí gần phía đầu kín của thân điếu được khoan một lỗ để lắp nõ điếu. Nõ điếu là nơi tra thuốc lào vào để hút, thường được làm bằng các loại gỗ, kim loại có khoan lỗ để tra thuốc, và là bộ phận quan trọng nhất, tạo lên tiếng kêu giòn giã khi người ta hút thuốc.

Nõ điếu lắp chếch về phía đầu dùng để hút chứ không vuông góc với thân điếu cho dễ hút.

Nếu chế tác cầu kỳ, thân điếu có thể được khảm vỏ trai hoặc chạm trổ cho đẹp mắt. Trong những năm gần đây, những chiếc điếu cày do những tù nhân chế tác rất được ưa chuộng vì tù nhân có nhiều thời gian để làm ra những chiếc điếu cày tinh xảo, dân dã, mang đậm nét thủ công.

Hút thuốc lào bằng điếu cày tiện lợi, vừa ngon vừa phát ra âm thanh giòn giã. Ngoài ra dễ mang xách, giá thuốc rẻ, lại nặng đô nên được tầng lớp bình dân, lao động dùng một cách phổ biến.

hut thuoc lao 4

Điếu ống, còn gọi là điếu dóng: thân điếu tương tự điếu cày nhưng ngắn và to hơn, làm bằng gỗ quý, xương ống của động vật hoặc bằng ngà … Nó có thể đặt đứng vững được khi sử dụng chứ không cần cầm như điếu cày và có quai xách.

Điếu ống được chế tác rất mỹ thuật, chạm trổ tinh xảo, nõ điếu bịt bạc, thân cũng bịt bạc hoặc khảm xà cừ nhưng xe điếu là một cần trúc rất dài, có khi tới 2m, đầu cũng bịt bạc. Loại điếu này chỉ những nhà giàu có mới dùng. Khi hút người hầu châm lửa và đưa cần cho người hút. Đi đâu, thì người hầu mang điếu đi theo. Loại điếu này hiện nay hầu như không còn được sử dụng để hút thuốc lào nữa.

Dài tầm một mét lỗ một đầu
Vò lông rồi đút cũng chẳng lâu
Thủy hỏa tương giao nghe cái phụt
Thò mồm lè lưỡi hút thật sâu

Trong quá trình sử dụng, nõ điếu bị tàn thuốc trộn với nước bám vào nên phải dùng thông điếu để thông. Cả ba loại điếu trên thường kèm theo một que bằng kim loại gọi là cái thông điếu, nhiều khi chỉ cần dùng một chiếc lông gà cũng được.

Cách hút

Sợi thuốc lào được vê tròn lại thành viên cỡ như đầu ngón tay út và tra vào nõ điếu. Sau đó dùng lửa để đốt cho thuốc cháy tạo thành khói đồng thời dùng miệng để hút. Châm lửa, tốt nhất là dùng đóm, là những mảnh tre, nứa, chẻ nhỏ và mỏng, sau đó đem ngâm nước, phơi khô … để lửa cháy trong một khoảng thời gian vừa đủ, lại không có mùi lẫn vào như khi dùng que diêm.

Bình tròn phành phạch, đít bảnh bao,
Mân mân, mó mó đút ngay vào
Thủy hỏa tương giao sôi sùng sục
Âm dương hòa khí sướng làm sao! (Hồ Xuân Hương)

Lúc bắt đầu hút, người hút hít vào từng hơi ngắn để có thêm ôxy cho thuốc cháy đều và khói tích tụ trong thân điếu rồi mới hít một hơi thật sâu kèm theo một lượng khói lớn. Trước đó, người hút thường thổi một hơi ngắn và mạnh để xái thuốc lào văng ra khỏi nõ điếu. Động tác này đòi hỏi phải khéo léo để xái thuốc bắn ra đúng vị trí mình muốn, và phải có kinh nghiệm mới thực hiện thuần thục được.

Văn hóa” Hút thuốc lào

Khói thuốc lào đã được làm giảm nhiệt và lọc bớt một số chất nhờ đi qua nước chứa trong thân điếu. Trong khi hút, hơi và khói thuốc khiến cho nước chứa trong điếu và khí phát ra tiếng kêu; người hút thích tiếng kêu phải giòn giã để tăng phần thú vị. Âm thanh này phụ thuộc cấu tạo của điếu và lượng nước đổ vào đó.

Thành phần của lá thuốc lào cũng tương tự thuốc lá và người hút hít vào lượng khói khá nhiều trong một lần hút nên cảm giác say thuốc mạnh hơn thuốc lá và có thể gây nghiện. Cảm giác say thuốc lào mạnh đến mức người mới hút hoặc người nghiện nhưng hút vào buổi sáng thường bị mất thăng bằng, nếu tư thế ngồi hút không vững rất dễ bị ngã, nên mới có câu: Vừa bằng hạt đỗ đánh ngã bố mày.

Nhai thuốc lào

Ngoài cách hút thuốc, thuốc lào còn dùng để nhai như trường hợp ăn trầu. Khi nhai riêng thì gọi là thuốc rê và người “ăn” ngậm một nhúm thuốc lào khô trong miệng, kẹp giữa răng và má, thỉnh thoảng nhai để chắt lấy nước chứ thực ra không nuốt phần bã thuốc.


Nguồn: Tổng hợp từ Internet

2 thoughts on “Tập quán hút thuốc lào của người Việt Nam

  1. vanhoadieucay says:

    👉Đăng ký theo dõi kênh youtube của chúng tôi để không bỏ lỡ các siêu phẩm điếu cày số 1 thế giới tại đây: https://www.youtube.com/channel/UCywwEa65jwjjxPBVjaHbbxw

    Mời các bạn ghé hệ thống showroom Văn Hoá Điếu Cày®:
    HÀ NỘI:
    Showroom 1: Cafe Văn Hoá Điếu Cày® 86 Xã Đàn, Đống Đa, Hà Nội
    Showroom 2: Cafe Mộc 115C9 Phương Mai, Đống Đa, Hà Nội
    Showroom 3: 171 ngõ 75 Trần Quang Diệu, P.Ô Chợ Dừa, Đống Đa, Hà Nội
    HỒ CHÍ MINH:
    Showroom 4: Chiêu Cafe Sách 219/14/41 Nguyễn Văn Nguyễn, P. Tân Định, Quận 1, Tp. Hồ Chí Minh (chân cầu Kiệu Hoàng Sa)

    Phone: 0912798484
    #dieucaybienhinh
    #thuoclaohoanggia
    #vanhoadieucay
    #dieucaytramhuong
    #dieucaythuytung
    #dieucaydep
    #dieucaygomun
    #dieucayvietnam
    #dieucayquytoc
    #dieucaytuquy
    #dieucayhoanggia
    #dieucaysieuthuc
    #dieucaydoanhnhan
    #tauthuocsherlockholmes
    #dieucaychiuliu
    #songduongtranhdau
    #Longhotranhhung
    #Songma
    #Khitamkhong
    #Dieucaytriethoc
    #Vuongdieu
    #Luonglongtranhchau

Leave a Reply

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

EnglishVietnamese
%d bloggers like this: